Moeten alle Nederlandse basisscholen aan de ...

Auteur(s): Cynthia van Beek

Cynthia van Beek heeft dit onderzoeksartikel geschreven in het kader van de differentiatieminor NT2.

Moeten alle Nederlandse basisscholen aan de "BAK"?

Kent PomPom straks minder woorden dan de Amsterdamse kleuters?
Moeten alle Nederlandse basisscholen aan de “BAK”?

Alle Amsterdamse kleuters leren sinds eind januari 2009 woorden die komen uit de BAK (= Basiswoordenlijst Amsterdamse Kleuters). Ten minste… als het aan de gemeente Amsterdam ligt wel, want deze lijst is in haar opdracht ontwikkeld. De gemeente gunt alle Amsterdamse kleuters een goede basiswoordenschat. Dat is immers dé basis om goed te leren lezen straks in groep 3. Veel basisscholen in Nederland werken met de methode Schatkist voor kleuters, deze biedt ook aandacht aan woordenschatuitbreiding en woordenlijsten. Moeten de Nederlandse basisscholen nu de Schatkist overboord gooien en massaal aan ‘de BAK’? Of kunnen beide lijsten naast elkaar gebruikt worden?

Hieronder worden de conclusies van het onderzoeksartikel weergegeven.
Het volledige artikel vindt u als pdf-bestand onder de conclusies.

Conclusie: werken met Schatkist én de BAK

We hebben nu voldoende gegevens om de vraag uit de inleiding van dit artikel te beantwoorden. De scholen moeten ‘de’ Schatkist zeker niet over boord gooien! Het woordenschataanbod is van goede kwaliteit. In het artikel Woorden leren met Schatkist en de BAK stelt de auteur Carry van den Guchte dan ook terecht vast dat het niet nodig is om alleen woorden uit de BAK te gebruiken. Doch er is één ‘maar’, waarover de auteur niet rept in het artikel: Schatkist biedt niet genoeg woorden aan voor T2-leerlingen. Zie tip 2 voor een oplossing voor dit tekort. Rest ons nog de vraag: hoe kunnen de twee lijsten gecombineerd worden? De onder-staande tips bieden concrete adviezen als ant-woord op deze vraag.

Tip 1: Laat de moed niet zakken! 7 woorden per dag ís veel, maar noodzakelijk. Bouw het aantal op in kleine stappen: begin bijvoorbeeld de eerste week met 2 woorden per dag, de week daarna met 3 woorden, enz. Het boek ‘Met woorden in der weer’ is een aanrader. Het is op de praktijk gericht en geeft veel steun om direct aan de slag te gaan met woordenschatdidactiek.

Tip 2: Biedt T2- en taalzwakke kinderen zowel de ster- als de maanwoorden aan. Schrap daarvan de moeilijke woorden, zoals ‘garde’, ‘maatschep’ en ‘oehoe’, deze zijn niet nuttig. Vul het tekort aan met woorden uit de BAK-themalijsten. • Gaat het om kleuters die minder dan 1000 woorden kennen, gebruik dan de BAK-groep 1-lijst. Deze biedt de meest algemene en elementaire woorden die een kind nodig heeft om zich sociaal te kunnen redden. • Gaat het om kleuters die 1000 woorden of meer kennen, gebruik dan de BAK-groep 2-lijst met het oog op de zone van naaste ontwikkeling.

Tip 3: Gebruik de BAK om woordclusters te maken (Nulft & Verhallen, 2009). Je leert daarmee geen losse eenheden aan, maar een logische combinatie van meerdere woorden. Stel de meester wil het woord ´bedroefd ´ uit het anker ‘lente´ aanleren. Hij kijkt op de BAK-themalijst onder het kopje ‘gevoelens´. Daarin staan de woorden ‘verdrietig´ en ´huilen´. Deze woorden staan in verband met elkaar en de meester gebruikt ze om ‘bedroefd’ aan te leren.

Tip 4: Cluster alleen op basis van al bekende woorden, “biedt zeker niet teveel nieuwe woorden tegelijk aan”, raadt de handleiding bij de BAK (blz. 19) aan. Anders wordt het cluster in het geheugen opgeslagen als een vormeloze woordenbrij. Clusteren is een krachtig instrument dat het tempo van woordenschatuitbreiding flink kan versnellen, mits het weloverwogen gebeurt.

Tip 5: Biedt de zelfstandige naamwoorden altijd aan samen mét het lidwoord. De handreiking bij de BAK waarschuwt: de lidwoorden zijn op de lijsten weggelaten om ruimte te besparen, maar vergeet niet dat de kinderen beide moeten leren!

Tip 6: Markeer ‘het’-woorden steeds met een rode stip. Daardoor slijpt bij kinderen automatisch in welke woorden ‘de’ of ‘het’ als lidwoord hebben.

Tip 7: Koester hoge verwachtingen van de T2-leerling. Immers, hoge verwachtingen creëren hoge prestaties (Pygmalion-effect).

Tot besluit
Als alle Schatkistgebruikers de adviezen en tips uit dit artikel ter harte nemen en daadwerkelijk toe-passen in hun onderwijspraktijk, dan kent Pompom straks evenveel woorden als zijn Amsterdamse leeftijdsgenootjes.